و خداى عزّ و جلّ اين دنيا را در ميان بندگان خويش افگنده است ؛ هركه اين را چنان فرا گيرد كه من گويم با وى هيچ خطاب نيست : هركه از كسب دست خود فراگيرد بازو حساب است ، و ( هركه ) از حلال فراگيرد بازو حساب است ، و هركه از حرام فراگيرد بازو عقاب باشد . و روزى خود پس‌وپيش و كم‌وبيش نشود ، و از قسمت قسّام بيرون نشود ؛ امّا اين قسمت هر كه از قسّام بستاند از شمار عطاست ، و از عطا با هيچ‌كس مؤاخذت نيست . و اگر كسى به دست خويش كسب حلال كند ، و از حلال به دست كند ، ليكن بازو حساب باشد كه : از كجا آوردى ؟ و در چه كسب كردى ؟ و در چه به كار بردى ؟ امّا سديگر آن است كه دنيا دوست دارد ، و شب و روز در تيمار آن باشد تا از كجا به چنگ آرد ؛ نه در آن نگرد كه از حلال است يا از حرام ، مىخواهد تا او را به چنگ آرد ! - از هركجا كه باشد - اين كس را هم عتاب است ، و هم عقاب ، مگر كه خداى عزّ و جلّ بازو فضل كند . كه دنيا از اين سه كس بيرون نيست : اگر « عطا » ست : هذا عطاؤنا فامنن أو أمسك به غير حساب . دديگر ؛ كسب بنده است : اگر « حلال » ، و اگر « حرام » - قال رسول اللّه ( ص ) : حلالها حساب و حرامها عذاب . و « توكّل » اين هر سه چيز را هيچ زيان نكند ، بلكه سود كند . و اگر ما چنان گيريم كه فرمان اوست ، هرگز اين همه گزند نكند ؛ زيرا اين تشديد كه هست ، همه فصول جمع و منع راست ، و حرام را . روى عن النّبىّ ( ص ) انّه قال : ما جمع عبد مالا من حرام إلّا كان ما انفق منه لم يتقبل منه ، و ما أكل لم يبارك فيه ، و ما أمسك منه كان زادا الى النّار - پارسى خبر چنين باشد كه رسول ( ص ) مىگويد : « هيچ بنده‌اى مالى جمع نكند از حرام كه اگر نفقه كند از او نپذيرند ، و اگر بخورد بر او بركت نبود ، و در روزگار و طاعت او هيچ فلاحت نبود ، و اگر نگاه دارد ، زاد وى بود او را به آتش دوزخ » . پس اى نامردان كه ماييم ! اگر به قول خداى اقرار داريم كه « نحن قسمنا . . . » راست است ، چرا كار خويش با كاردان نگذاريم ، تا او خود چنان‌كه مىبايد ساخت مىسازد ، و ما همه از اين رنج رسته باشيم ؟ ! قال رسول اللّه ( ص ) : اذا أراد اللّه بعبد خيرا جعل فيه ثلاث خصال : فقها فى الدّين ،